Steam Deck: Jak instalować i zarządzać programami spoza repozytoriów Steam OS (Flatpak, AppImage, paczki DEB/RPM) w trybie desktopowym?

No dobra, słyszałeś kiedyś o Steam Decku, prawda? Ten mały cud od Valve to nie tylko konsola do gier ze Steama. Pod maską działa tam SteamOS, a to jest nic innego jak Arch Linux, więc w trybie desktopowym masz pełnoprawny system operacyjny. Chcesz zainstalować coś spoza Steam, jak Discord, przeglądarkę inną niż ta domyślna, czy jakiś emulator? Spokojnie, da się to zrobić i to na kilka sposobów: Flatpak to podstawa, ale ogarniesz też AppImage, a nawet, z pewnymi sztuczkami, tradycyjne paczki DEB czy RPM. Zaraz ci pokażę, jak to wszystko ogarnąć, żebyś wycisnął ze swojego Decka maksa, nawet jeśli chodzi o aplikacje, które nie są dostępne w sklepie Steam.

Korzystanie z Flatpaków – podstawa w SteamOS

Flatpak to tak naprawdę klucz do świata aplikacji na Steam Decku poza Steamem. Czemu? Bo SteamOS domyślnie jest immutable – czyli jego główny system plików jest tylko do odczytu. Flatpak rozwiązuje ten problem, pakując aplikacje ze wszystkimi zależnościami w odizolowane środowisko. Genialne w swojej prostocie. (Valve zresztą dlatego postawiło na Flatpak jako domyślny format, żeby nie „zaśmiecać” głównego systemu).

Instalacja Flatpaków przez Discover Store (GUI)

To najłatwiejsza metoda. Wiesz co to jest Discover Store? To taka „skrzynka z narzędziami” w trybie desktopowym.

• Przejdź do trybu desktopowego (Power Menu -> Switch to Desktop).
• Otwórz Discover Store (ikona to zazwyczaj biała torba na niebieskim tle w pasku zadań lub w menu aplikacji).
• Wyszukaj aplikację, którą chcesz zainstalować (np. Discord, Firefox, GIMP).
• Kliknij „Zainstaluj”. I tyle. System sam pobierze i zainstaluje wszystko, co trzeba. Prościej się nie da.

Instalacja Flatpaków przez Konsolę (dla geeków)

Czasem aplikacji nie ma w Discoverze, albo wolisz mieć większą kontrolę. Do akcji wkracza Konsola (terminal, okno z czarnym tłem i zielonymi literkami).

• Otwórz Konsolę (szukaj „Konsole” w menu aplikacji).
• Aby wyszukać pakiet: `flatpak search nazwa_aplikacji`
• Aby zainstalować: `flatpak install flathub nazwa_pakietu` (np. `flatpak install flathub org.mozilla.firefox`).
• Potwierdź instalację, jeśli system o to poprosi.

Pamiętaj, żeby dodać te aplikacje do Steam jako „Non-Steam Game” – wtedy będziesz mógł je odpalać prosto z interfejsu Steam w trybie gamingowym!

AppImage – aplikacje, które po prostu działają

AppImage to jeszcze inna bajka. Wyobraź sobie, że masz plik `.exe` z Windowsa, który po prostu klikasz i działa – bez instalacji. To właśnie AppImage dla Linuksa. Wszystko, czego potrzebuje aplikacja, jest spakowane w jednym pliku.

• Pobierz plik `.AppImage` z internetu (z oficjalnej strony aplikacji!).
• Zapisz go gdzieś w łatwo dostępnym miejscu (np. w folderze „Aplikacje” w twoim katalogu domowym).
• Otwórz menedżer plików Dolphin, znajdź ten plik.
• Kliknij prawym przyciskiem myszy na plik `.AppImage`, wybierz „Właściwości” (Properties).
• Przejdź do zakładki „Uprawnienia” (Permissions) i zaznacz „Jest wykonywalny” (Is executable).
• Dwukrotnie kliknij plik. I działa!

Minus? Brak automatycznych aktualizacji – musisz pobierać nową wersję ręcznie. Ale z drugiej strony, nie zaśmiecasz systemu. Coś za coś, nie?

Paczki DEB/RPM – rzadziej, ale z głową

No dobra, a co z tymi klasycznymi paczkami `.deb` (Debian/Ubuntu) i `.rpm` (Red Hat/Fedora)? Steam Deck bazuje na Arch Linuksie, a SteamOS ma system plików tylko do odczytu. Bezpośrednie instalowanie tych paczek to proszenie się o kłopoty i łamanie systemu (który po aktualizacji i tak może wrócić do stanu początkowego). Mówię ci, Valve nie chce, żebyś grzebał w rdzeniu systemu.

Ale jest na to sprytny sposób, jeśli naprawdę musisz zainstalować coś w ten sposób: Distrobox.

• Co to jest? To narzędzie, które pozwala ci stworzyć wirtualne środowisko (kontener) wewnątrz SteamOS, które działa jak pełnoprawna dystrybucja Linuksa (np. Ubuntu czy Fedora).
• W tym kontenerze możesz już instalować paczki DEB czy RPM, a nawet AUR (Arch User Repository), bez zaśmiecania głównego systemu. Wszystko jest odseparowane. Super sprawa!
• Jak to zrobić? To temat na osobny artykuł, ale w skrócie: instalujesz Distrobox przez Flatpaka, a potem tworzysz i wchodzisz do kontenera. Wtedy masz pełną swobodę.
• Ważne: Zwykła instalacja `.deb` czy `.rpm` na Steam Decku nie jest zalecana, chyba że wiesz, co robisz i wyłączyłeś tryb read-only (co też nie jest polecane dla przeciętnego użytkownika). Trzymaj się Flatpaków i AppImage, chyba że naprawdę potrzebujesz specyficznej aplikacji i ogarniasz Distrobox. To bezpieczniejsze i stabilniejsze rozwiązanie.

Generalne porady dla trybu Desktopowego

• Pamiętaj o przełączaniu: Zawsze, ale to zawsze przełączaj się do trybu desktopowego, zanim zaczniesz instalować aplikacje spoza Steama.
• Tryb tylko do odczytu (read-only): Domyślnie system plików SteamOS jest tylko do odczytu. To chroni Decka przed przypadkowym uszkodzeniem. Możesz go wyłączyć za pomocą komendy `sudo steamos-readonly disable`, ale rób to tylko, jeśli masz pojęcie, co robisz, i od razu potem włącz z powrotem (`sudo steamos-readonly enable`). Zresztą, do Flatpaków i AppImage nie musisz tego robić!
• Konsola to twój przyjaciel: Nawet jeśli boisz się terminala, to do wielu rzeczy (np. aktualizacje Flatpaków: `flatpak update`) jest po prostu szybszy i wygodniejszy.

Instalowanie programów spoza Steama na Decku to nic trudnego, jeśli wiesz, które narzędzia do czego służą. Czy Steam Deck stanie się twoim codziennym laptopem, czy tylko przenośną konsolą, zależy tylko od ciebie i twoich potrzeb!

Najczęstsze pytania

Czy mogę uszkodzić Steam Decka instalując aplikacje spoza Steam?

Nie, jeśli korzystasz z Flatpaków i AppImage. Ryzyko pojawia się, gdy próbujesz modyfikować główny system plików za pomocą paczek DEB/RPM bez zrozumienia mechanizmu SteamOS.

Jak dodać zainstalowaną aplikację do biblioteki Steam?

W trybie desktopowym otwórz klienta Steam, wybierz „Gry” -> „Dodaj grę spoza Steam do mojej biblioteki”, a następnie wskaż plik wykonywalny aplikacji (dla Flatpaków są one zazwyczaj w `/var/lib/flatpak/exports/bin/`, dla AppImage po prostu w miejscu, gdzie go zapisałeś).

Czy aplikacje spoza Steam automatycznie się aktualizują?

Flatpaki tak, poprzez Discover Store lub komendę `flatpak update`. AppImage nie – musisz ręcznie pobrać nową wersję pliku.